Dr. İsmail Gökyar

Trigeminal sinir, yüz bölgesinin sağ ve sol yarısındaki duyu hissini beyne ileten ana sinirdir. Latince "üçüz" anlamına gelen bu sinir üç ana dala ayrılır: Birinci dal göz çevresini (oftalmik), ikinci dal üst çene, burun ve elmacık kemiğini (maksiller), üçüncü dal ise alt çene ve alt dudağın (mandibuler) duyusunu taşır. Trigeminal nevralji, bu dallardan birinin veya birkaçının hasarlanması sonucu şiddetli ağrıyla kendini gösterir.

En belirgin belirtisi; yüz, çene, diş eti veya göz çevresinde aniden ortaya çıkan, elektrik çarpması veya bıçak saplanması tarzındaki çok şiddetli ağrı ataklarıdır. Genellikle saniyeler süren bu ani ve keskin krizlerin ardından, hafif ama rahatsız edici bir sızı devam edebilir. Ağrı vakaların çok büyük bir kısmında yüzün sadece tek tarafını etkiler.

Yemek yeme, konuşma, diş fırçalama, yüz yıkama, tıraş olma, makyaj yapma ve hatta yüze vuran hafif bir rüzgar veya soğuk hava akımı bile ağrı atağını tetikleyebilir. Yüzde bulunan ve dokunulduğunda ağrıyı başlatan bu hassas alanlara "tetikleyici noktalar" denir.

Evet, diş tedavilerine rağmen geçmeyen yüz ağrıları güçlü bir trigeminal nevralji belirtisidir. Trigeminal nevralji üst veya alt çene dalını tuttuğunda ağrı doğrudan diş hastalıklarıyla karıştırılır. Hastaların büyük kısmı maalesef doğru teşhis konulmadan önce gereksiz yere kanal tedavisi yaptırmakta veya dişlerini çektirmektedir.

Trigeminal nevralji 50 yaş üzerindeki bireylerde daha sık ortaya çıkmakla birlikte her yaş grubunda görülebilir. Klinik istatistikler, bu hastalığın kadınlarda erkeklere oranla yaklaşık 3 kat daha fazla görüldüğünü ortaya koymaktadır.

Şiddetli seyreden tipik trigeminal nevraljinin kendi kendine tamamen düzelmesi beklenen bir durum değildir. Hastalık zaman zaman hafifleme (remisyon) dönemlerine girip ağrısız günler sunsa da, tedavi edilmediğinde ataklar daha sık ve daha şiddetli olarak geri döner.

Teşhis, uzman bir hekim tarafından hastanın şikayetlerinin dinlenmesi ve nörolojik muayenesi ile konulur. Ancak ağrının altında yatan beyin tümörü veya Multiple Skleroz (MS) gibi nedenleri görebilmek için mutlaka kontrastlı (opaklı/ilaçlı) beyin MR tetkiki yapılmalıdır. Bazen MR temiz çıksa bile klinik bulgular teşhis koymak için yeterlidir.

Trigeminal nevralji en sık atipik fasiyal ağrı, diş iltihapları, çene eklemi (TME) bozuklukları, göz arkası ağrılar yapan küme baş ağrıları ve kulak çevresini tutan auricular nevraljiler ile karışmaktadır. Hatalı tanılar yanlış tedavilere yol açarak süreci kötüleştirebilir.

Tipik trigeminal nevraljide ağrı elektrik çarpması tarzında ani, saniyeler süren ve aralıklı krizler halindedir. Atipik trigeminal nevraljide ise ağrı ataklar halinde değil, yüzün bir bölgesinde sürekli devam eden, hiç geçmeyen yanma, sızlama ve karıncalanma şeklindedir. Atipik nevraljide sinir yakılmaz (radyofrekans uygulanmaz), siniri iyileştirmeye yönelik tedaviler planlanır.

Evet, MS hastalarının %2 ila %5'inde trigeminal nevralji görülmektedir. MS hastalığının beyin sapında yarattığı sinir kılıfı (miyelin) hasarı, trigeminal sinirin uyarılmasına ve şiddetli ağrı ataklarına yol açabilir. Bu nedenle her trigeminal nevralji hastasında mutlaka ilaçlı beyin MR'ı ile MS araştırması yapılmalıdır.

Trigeminal nevralji tedavisinde klasik ağrı kesiciler etkisizdir; tedavisinde esas olarak antiepileptik (sara) ilaçları kullanılır. Bu ilaçlar sinirdeki aşırı uyarılabilirliği baskılayarak ağrıyı önler. Tedaviye düşük dozda başlanır ve ağrının kontrol durumuna göre dozaj hekim gözetiminde artırılır.

İlaçların yüksek dozda bile ağrıyı kesmediği veya hastada ciddi yan etki (dengesizlik, uyku hali, bulantı) yaptığı durumlarda ameliyatsız Radyofrekans Termokoagülasyon (RF) veya cerrahi yöntemler planlanır. Tedavide ilaç tek seçenek değildir.

Radyofrekans termokoagülasyon, ameliyathane ortamında radyolojik skopi kılavuzluğunda, özel bir iğne yardımıyla trigeminal sinirin ağrıyı ileten liflerinin kontrollü ısı enerjisiyle yakılması işlemidir. Bu yöntemle sinirin ağrı sinyali taşıyan kısımları bloke edilerek ağrı ortadan kaldırılır.

Hayır, radyofrekans işlemi sırasında hasta herhangi bir ağrı ya da acı hissetmez. İşlem esnasında hastanın konforunu sağlamak amacıyla hafif sedasyon (yüzeysel anestezi) uygulanır. Hasta işlem boyunca sakin ve ağrısız bir süreç geçirir.

Trigeminal nevraljiye beyin sapında doğrudan sinire baskı uygulayan bir tümör, kitle veya kanser yapısı neden oluyorsa cerrahi ameliyat (Mikrovasküler Dekompresyon - MVD) ilk tercih olmalıdır. Bunun dışındaki damar basısı veya idiyopatik (sebebi belirsiz) durumlarda özellikle ileri yaşta ameliyatsız radyofrekans tedavisi ön plandadır.

Klasik trigeminal nevralji tedavisinde akupunktur veya doğrudan bitkisel takviyelerin hastalığı tamamen iyileştirdiğine dair kanıtlanmış bilimsel bir veri yoktur. Stresi ve enflamasyonu azaltmaya yardımcı bitkisel yöntemler veya fitoterapi, doktor kontrolünde klasik tıbbi tedaviye tamamlayıcı destek olarak kullanılabilir.

Evet, radyofrekans işlemi yapılan yüz bölgesinde hafif bir uyuşukluk hissinin olması beklenen ve tedavi başarısını gösteren bir durumdur. Ağrıyı ileten sinir lifleri bloke edildiği için oluşan bu uyuşukluk hissi zamanla hafifler ve hastadan hastaya değişen sürelerde azalır.

Radyofrekans günübirlik bir işlem olduğu için hastanede yatış veya dikiş alma gibi süreçler yoktur. Girişimden hemen sonra hastanın ağrısı geçer ve ertesi gün yatak istirahatine gerek kalmadan normal iş ve sosyal yaşantısına sorunsuz şekilde geri dönebilir.

Evet, radyofrekans tedavisi de cerrahi ameliyatlar da yapılsa trigeminal nevraljinin yıllar içinde tekrarlama riski mevcuttur. Radyofrekans tedavisinin en büyük avantajı, hastalık tekrarladığında işlemin güvenle ve kolayca yeniden uygulanabilmesidir. Oysa nükseden cerrahilerde tekrar açık ameliyat yapmak oldukça riskli ve zordur.

Trigeminal nevralji doğrudan hayati tehlike oluşturmaz ancak dayanılmaz ağrılar nedeniyle hastanın yaşam kalitesini tamamen sıfırlar. Ağrılar yüzünden yemek yiyememe, su içememe, uyuyamama gibi sorunlar beslenme bozukluklarına, şiddetli depresyona ve intihar düşüncelerine (intihar hastalığı adı buradan gelir) yol açabilir.

Alkol kullanımı ile trigeminal nevralji ağrıları arasında doğrudan bir bağlantı olmasa da alkol genel sinir sağlığı üzerinde yıpratıcı etkiye sahiptir. Ayrıca trigeminal nevralji için kullanılan antiepileptik ilaçlar alkol ile etkileşime girerek ciddi karaciğer yükü ve yan etki riskleri doğurur.

Sağlıklı beslenme ve özellikle sinir iletiminde rol oynayan B grubu vitaminleri ile eser elementlerin dengeli alınması sinir hasarlarının onarımında önemlidir. Eksiklik durumunda hekim gözetiminde vitamin takviyeleri yapılmalıdır. Ayrıca çok soğuk veya çok sıcak gıdaların tüketilmesi ağrı atağını tetikleyebileceğinden yiyeceklerin ılık tüketilmesi önerilir.

Hastalığın ilk aşamasında ilaç düzenlemesi için Nöroloji uzmanına; ilaçların yetersiz kaldığı ileri aşamalarda ise ameliyatsız radyofrekans uygulamaları için Algoloji (Ağrı Tedavisi) konusunda deneyimli uzman hekimlere başvurulmalıdır. Doğru tanı ve tedavinin başarısı doğrudan hekimin trigeminal nevralji alanındaki tecrübesine bağlıdır.

İlaç tedavisine yanıt vermeyen veya ilaçların yan etkilerinden şikayetçi olan hastalarda en etkili ameliyatsız yöntem Radyofrekans Termokoagülasyon (RF) tedavisidir. Bu işlemde, ameliyathane ortamında radyolojik görüntüleme kılavuzluğunda özel bir iğne ile sinirin ağrıyı ileten lifleri hedeflenerek kontrollü bir ısıyla yakılır ve ağrı kalıcı olarak bloke edilir.

Dr. İsmail Gökyar tarafından uygulanan radyofrekans termokoagülasyon işlemi yaklaşık 30 ila 45 dakika sürer. Genel anestezi gerektirmeyen, hafif sedasyon eşliğinde yapılan günübirlik bir girişimdir. Hastalar işlemden hemen sonra ağrılarından arınır ve ertesi gün günlük hayatlarına dönebilirler.

Radyofrekans tedavisi, 8-10 saatlik açık beyin ameliyatlarına kıyasla sadece 30-45 dakika sürer, genel anestezi riski taşımaz (sedasyon kullanılır) ve günübirliktir. En önemlisi, hastalık yıllar sonra nüksederse radyofrekans işlemi güvenle tekrarlanabilir. Oysa açık ameliyatların (MVD) tekrar edilmesi teknik olarak oldukça zor ve risklidir.

Trigeminal nevralji teşhisinde mutlaka ilaçlı (opaklı) beyin MR tetkiki yapılmalıdır. MR, ağrıya neden olabilecek beyin tümörleri veya Multiple Skleroz (MS) gibi ikincil hastalıkları ekarte etmek için şarttır. Ayrıca ağrısı tekrarlayan eski hastalarda da yeni bir MR çekilmelidir; çünkü nüksün nedeni ilk ataktan farklı olabilir.

Tipik trigeminal nevralji elektrik çarpması veya bıçak saplanması tarzında saniyeler süren ani krizlerle karakterizedir. Atipik fasiyal nevraljide ise yüzün bir bölgesinde hiç geçmeyen, sürekli bir yanma ve acıma hissi vardır. İki nevralji tipinin nedenleri ve tedavileri tamamen farklıdır. Atipik nevraljide sinir yakılmaz, siniri iyileştirici tedaviler uygulanır.

Dr. İsmail Gökyar liderliğinde uygulanan Radyofrekans Termokoagülasyon (RF) tedavisi, sedasyon altında yaklaşık 30-45 dakikada tamamlanan günübirlik bir işlemdir. Genel anestezi riski taşımaz. Hastalarımız genellikle aynı gün içerisinde dayanılmaz ağrılarından kurtulup evlerine dönebilir ve kısa sürede normal günlük yaşam aktivitelerine geri dönebilirler.